ในยุคหนึ่งเคยมีค่านิยมการเรียนแบบ “สอบควบ” คือลงสอบทั้งนักธรรมและบาลี หรือสอบนักธรรมหลายชั้นพร้อมกันในปีเดียว เพื่อหวังจะ “จบเร็ว” หรือเลื่อนสมณศักดิ์ไวๆ แต่ผลที่ได้กลับกลายเป็นว่า ผู้เรียนมีความรู้แบบ “เป็ด” (รู้ไม่จริง/ไม่แน่น) เพราะต้องแบ่งเวลาอ่านหนังสือหลายวิชาจนลนลาน
แถมในฝั่งธุรการ เจ้าหน้าที่จัดสอบก็ปวดหัวกับการจัดตารางสอบที่ทับซ้อนกันวุ่นวาย จนทำให้กำหนดการเปิดสนามสอบล่าช้า
เพื่อแก้ปัญหานี้ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ (เมื่อครั้งดำรงพระอิสริยยศ กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์) จึงทรงออกประกาศ “เบรก” ความรีบร้อนนี้ โดยสั่งให้ “เลิกการสอบควบ” เพื่อให้พระภิกษุสามเณรโฟกัสการเรียนทีละอย่าง ให้รู้ลึก รู้จริง และมีคุณภาพสมภูมิความรู้
🛑 กฎใหม่! จัดระเบียบการสอบ (เริ่มใช้ พ.ศ. ๒๔๖๙):
- กฎทั่วไป: ห้ามสอบควบ! ให้เลือกสอบอย่างใดอย่างหนึ่ง (นักธรรม หรือ บาลี) หรือสอบได้แค่ปีละ ๑ ชั้นเท่านั้น
- ข้อยกเว้นเดียว (Special Case): อนุญาตให้ผู้สอบ “เปรียญธรรม ๓ ประโยค” สอบควบกับ “นักธรรมตรี” ได้
- เหตุผล: เพราะเป็นประโยคพื้นฐาน มีเวลาเตรียมตัวทัน และเพื่อแก้ปัญหาเรื่องเกณฑ์อายุ (บางรูปอายุยังไม่ครบ ๒๐ ปีบวชพระไม่ได้ การรอสอบปีหน้าจะเสียเวลาเปล่า)
- ระดับสูง (ป.ธ.๔-๗): ห้ามสอบควบเด็ดขาด ต้องสอบนักธรรมให้ผ่านคนละปีก่อน เพราะไม่มีข้อจำกัดเรื่องอายุแล้ว ควรเน้นเรียนให้ “บริบูรณ์”
(The Archive: เอกสารต้นฉบับ) 📜 สำเนาเอกสารจดหมายเหตุ เรื่อง: ประกาศเลิกการสอบควบประโยคนักธรรมแลบาลี
คลิกเพื่ออ่านสำเนาเอกสารจดหมายเหตุ เรื่อง: ประกาศเลิกการสอบควบประโยคนักธรรมแลบาลี
“หลักสูตรนักธรรมแลบาลี ที่แบ่งเป็นชั้นหรือประโยคตามลำดับวิชา ด้วยมุ่งให้นักเรียนศึกษาอบรมจนครบครันในปีหนึ่ง ๆ เฉพาะชั้นหรือประโยค มีบางรูป สมัครสอบควบทั้งสองชั้น เช่น นักธรรมชั้นตรีกับชั้นโท หรือสอบนักธรรมควบกับบาลีในศกเดียวกัน แต่เป็นจำนวนน้อย
การศึกษาของผู้สมัครสอบควบเช่นนี้ น่าจะเป็นไปโดยรีบด่วนอบรมไม่ทันทั่วถึง เพราะต้องกังวลมากอย่าง เป็นทางให้ความรู้เพลาลง ฝ่ายเจ้าหน้าที่ผู้ต้องทำบัญชีแลแม่กองสนามที่จะกะวันสอบ ก็ได้รับความยุ่งยาก…
เพราะฉะนั้น ตั้งแต่ศกหน้าเป็นต้น ให้นักเรียนสอบนักธรรมหรือบาลีได้ เฉพาะอย่างหนึ่ง ๆ ในแผนกนักธรรม ให้สอบศกละชั้น แผนกบาลีคงเดิม
เว้นแต่ผู้สอบเปรียญธรรม ๓ ประโยคเท่านั้น ยอมให้สอบนักธรรมตรีซึ่งเป็นบุรพประโยค ร่วมศกเดียวกันได้ ด้วยมีเวลาในระหว่างก่อนเข้าสอบพออบรมได้จนทัน ทั้งนักเรียนผู้จะสอบประโยคนั้น บางรูปมีอายุไม่ถึง ๑๙ ปี แต่อบรมวิชาสมภูมิแล้ว หากต้องรอให้อายุถึงกำหนด จักเสียเวลาเนิ่นช้าต่อไปอีก… ฯ”
ประกาศแต่วันที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๖๘ (ลงพระนาม) กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์
(อ้างอิง: แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๑๓ พ.ศ. ๒๔๖๘. หน้า ๖๘๐.)
