ในอดีต สามเณรที่จะเข้าสอบ “นักธรรม” ในต่างจังหวัด (สนามสาขา) ต้องร้องเพลงรอจนกว่าจะอายุครบ ๑๙ ปี ถึงจะมีสิทธิ์สอบ! (ยกเว้นเณรเทพที่สอบเปรียญธรรมได้แล้ว)
แต่กฎเกณฑ์นี้กลายเป็นอุปสรรค เพราะในความเป็นจริง สามเณรส่วนใหญ่เริ่มบวชเรียนตั้งแต่อายุ ๑๕-๑๖ ปี การต้องรอสอบตอนอายุ ๑๙ ทำให้เสียเวลาเปล่า และเมื่อถึงวัยนั้นจริงๆ ก็อาจจะเรียนหนักจน “พะวง” หน้าพะวงหลัง เพราะต้องเตรียมสอบทั้งบาลีและนักธรรมพร้อมกัน
เพื่อแก้ปัญหานี้ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระชินวรวิสุทธิเทวารยวงศ์ (เมื่อครั้งดำรงพระอิสริยยศ กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์) จึงทรงมีพระวินิจฉัยใหม่ ให้ “ลดเกณฑ์อายุ” ลง เพื่อให้สามเณรเก็บหน่วยกิตวิชานักธรรมให้จบไปก่อน จะได้เอาเวลาไปทุ่มเทให้กับการเรียนบาลีในระดับสูงได้อย่างเต็มที่
📉 ปรับเกณฑ์อายุสามเณร (เริ่มใช้ พ.ศ. ๒๔๗๐):
- เกณฑ์เดิม: ต้องมีอายุ ๑๙ ปี บริบูรณ์ จึงจะสอบในสนามสาขาได้
- เกณฑ์ใหม่: ลดเหลืออายุ ๑๗ ปี ก็สอบได้แล้ว
- ประโยชน์: ช่วยให้สามเณรเคลียร์วิชานักธรรมให้จบเร็วขึ้น ไม่เป็นภาระเมื่อต้องเรียนชั้นสูง
(The Archive: เอกสารต้นฉบับ) 📜 สำเนาเอกสารจดหมายเหตุ เรื่อง: ประกาศเรื่องอายุสามเณรผู้เข้าสอบประโยคนักธรรม ในสนามศาขาแห่งสนามหลวง
สำเนาเอกสารจดหมายเหตุ เรื่อง: ประกาศเรื่องอายุสามเณรผู้เข้าสอบประโยคนักธรรม ในสนามศาขาแห่งสนามหลวง
“ความในประกาศแถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๔ ภาค ๑๒ หน้า ๔๖๔ ว่า อนุญาตให้สามเณรเข้าสอบประโยคนักธรรมในสนามศาขาแห่งสนามหลวงได้ ต่อเมื่อมีอายุ ๑๙ โดยปี เว้นสามเณรผู้เข้าสอบประโยคเปรียญธรรม แม้มีอายุไม่ถึงกำหนดก็เข้าได้นั้น ยังไม่สะดวก
เหตุว่า สามเณรผู้เล่าเรียนพระปริยัติธรรมบางรูป เริ่มเรียนในอายุราว ๑๕ หรือ ๑๖ มีอายุต่ำกว่านี้ก็มีไม่น้อยรูป ในเวลาที่เล่าเรียนอยู่ ควรศึกษาวิชชานักธรรมไปพลาง ไม่ต้องคอยอายุให้ถึง ๑๙ แม้ผู้นั้น เรียนปริยัติไม่สำเร็จในรว่างอายุ ๑๙ ก็ยังได้วิชชานักธรรมไว้ส่วนหนึ่ง กว่าจะถึงเข้าสอบไล่ปริยัติธรรม ก็ไม่พะวงในวิชชานักธรรม ซึ่งต้องเพิ่มขึ้นอีกประโยคหนึ่ง
เพราะเหตุนั้น อนุญาตให้สามเณรมีอายุได้ ๑๗ โดยปี เข้าสอบนักธรรมในสนามศาขาแห่งสนามหลวงได้ ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๗๐ เป็นต้นไป”
ประกาศแต่วันที่ ๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๖๙ (ลงพระนาม) กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์
(อ้างอิง: แถลงการณ์คณะสงฆ์ เล่ม ๑๔ พ.ศ. ๒๔๖๙. หน้า ๖๖.)
💡 เกร็ดประวัติศาสตร์ (Historical Note)
สังเกตท้ายประกาศฉบับนี้ พระนามผู้ลงนามเปลี่ยนจาก “กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์” (ในประกาศปี ๒๔๖๘) เป็น “กรมหลวงชินวรสิริวัฒน์” เนื่องจากพระองค์ได้รับการสถาปนาเลื่อนพระอิสริยยศขึ้นในปี พ.ศ. ๒๔๖๙ (ในรัชกาลที่ ๗) นั่นเอง (พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้เลื่อนพระอิสริยยศเป็นกรมหลวง เมื่อวันที่ ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๙)
