บันทึกประวัติศาสนกิจและกิจกรรมประจำปีของสำนักงานแม่กองธรรมสนามหลวง
ย้อนกลับไปในปี พ.ศ. ๒๔๕๗ การศึกษาพระปริยัติธรรมไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในกรุงเทพฯ (สนามหลวง) อีกต่อไป สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงมีพระดำริให้ขยายสนามสอบออกไปสู่ “หัวเมือง” (มณฑลต่างๆ) เพื่อให้โอกาสภิกษุสามเณรทั่วประเทศ
คุณเคยสงสัยไหมว่า ทำไมการสอบนักธรรมถึงเข้มงวดนัก? เรื่องนี้มีที่มา… ย้อนกลับไปในปี พ.ศ. ๒๔๕๗ การสอบในสนามหลวงเริ่มวุ่นวาย เมื่อผู้เข้าสอบมีจำนวนมากเกินไป แถมบางรูปความรู้ยังไม่แน่นพอ แต่ที่พีคที่สุดคือ “พฤติกรรมของผู้สอบตก”
ทุกวันนี้ใครเข้าห้องสอบก็ต้องแข่งกับเวลาใช่ไหมครับ? แต่เชื่อหรือไม่ว่า… ในยุคแรกของการสอบสนามหลวง “ไม่มีการจับเวลา”!
ในยุคปัจจุบัน เราคุ้นเคยกับการสอบที่วัดผลเป็น “สอบได้” หรือ “สอบตก” แต่หากย้อนกลับไปดูเอกสารจดหมายเหตุชิ้นนี้ เราจะพบ “เกณฑ์มาตรฐาน” ที่ระบุคะแนนไว้อย่างชัดเจนว่า ใครจะได้เป็น “ชั้นเอก” (เกียรตินิยมอันดับ 1), “ชั้นโท” หรือ “ชั้นตรี”
ในการเรียนบาลีประโยค ๕ ปัจจุบัน เราคุ้นเคยกับคัมภีร์ มังคลัตถทีปนี แต่หากย้อนไปเมื่อร้อยกว่าปีก่อน ตำราที่ใช้สอบคือ “สารัตถสังคหะ”
มหาเปรียญทั้งหลายทราบหรือไม่? ว่าในอดีตการสอบ “เปรียญธรรม ๓ ประโยค” นั้น ไม่ได้สอบแบบที่เราคุ้นเคยในปัจจุบัน (ที่ต้องสอบแปล, สัมพันธ์, และไวยากรณ์) แต่เป็นการเน้น “แปล” ล้วนๆ!
ปัจจุบันใครที่บวชเรียนก็ต้องสอบ “นักธรรมชั้นตรี” เป็นด่านแรกใช่ไหมครับ? แต่ทราบหรือไม่ว่า… เมื่อร้อยปีก่อน คำว่านักธรรมชั้นตรี ยังไม่มี!
เคยสงสัยไหมว่า… ทำไมในหลักสูตรนักธรรม ถึงมีหมวดวิชา “คิหิปฏิบัติ” (ข้อปฏิบัติสำหรับคฤหัสถ์) ที่ว่าด้วยเรื่องการครองเรือน การคบมิตร หรือหน้าที่ของสามีภรรยา? ทั้งที่พระสงฆ์เป็นผู้สละโลกแล้ว?
เคยสงสัยไหมว่า… ทำไมการสอบนักธรรมถึงมีการนำคะแนนทุกวิชามารวมกันแล้วหารเฉลี่ย? หากย้อนกลับไปเมื่อร้อยปีก่อน การสอบในสนามหลวงโหดหินกว่านี้มาก คือต้อง “ผ่านทุกวิชา” หากตกวิชาเดียวถือว่าตกหมด!
เคยสงสัยไหมว่า การสอบไล่ของพระสงฆ์หรือนักเรียนเมื่อร้อยปีก่อน เขาตัดเกรดกันอย่างไร? ในยุคที่ยังไม่มีคอมพิวเตอร์ ไม่มีปรนัย (กากบาท) มีแต่ข้อเขียนล้วนๆ…
